درباره بیمتال
الکتروموتورها قلب تپنده صنایع هستند و سوختن آنها خسارات مالی سنگینی به بار میآورد. بیمتال هیوندای که در بازار با نام رله اضافه بار حرارتی نیز شناخته میشود، یکی از حیاتیترین تجهیزات برای حفاظت از الکتروموتورها در برابر جریان اضافه است. این وسیله با تشخیص دقیق افزایش دما (ناشی از عبور جریان غیرمجاز)، بلافاصله مدار فرمان را قطع کرده و مانع از آسیب دیدن سیمپیچ موتور میشوند.
این تجهیزات بهگونهای طراحی شدهاند که بهراحتی در زیر کنتاکتور هیوندای نصب شده و یک پکیج حفاظتی کامل را تشکیل میدهند.
نکته مهم: با توجه به وجود نمونههای تقلبی در بازار، خرید بیمتال هیوندای از منابع معتبر به همراه ضمانت اصالت کالا، تنها راه تضمین سلامت موتورهای گرانقیمت مجموعه شماست.
بررسی فنی بیمتال هیوندای
بیمتالهای هیوندای بر اساس اصول ترمودینامیکی و با استفاده از دو فلز ناهمجنس عمل میکنند. زمانی که جریان عبوری از موتور بیش از حد مجاز شود، حرارت حاصل از آن باعث خم شدن این تیغهها و در نهایت قطع شدن مدار میگردد. اما آنچه محصولات هیوندای را از برندهای متفرقه متمایز میکند، جزئیات فنی زیر است.
- دقت بالا در جبران دمای محیط: یکی از چالشهای رلههای حرارتی، تغییر دمای محیط تابلو برق است. بی متالهای هیوندای مجهز به مکانیزم جبرانساز هستند که باعث میشود عملکرد رله در بازه دمایی گستردهای (معمولاً از 5- تا 40+ درجه سانتیگراد) پایدار بماند. این یعنی در تابستانهای داغ یا محیطهای سرد صنعتی، رله دچار خطای قطع بیمورد نمیشود.
- محافظت در برابر تکفاز شدن: بیمتالهای سری جدید هیوندای (مانند سری HGT) علاوه بر محافظت در برابر اضافه بار، نسبت به قطع فاز نیز حساس هستند. اگر یکی از فازها قطع شود، اختلاف مکانیکی ایجاد شده در تیغهها باعث میشود رله سریعتر از حالت عادی عمل کرده و از سوختن موتور در حالت دو فاز جلوگیری کند.
- کلاس تریپ: بیمتالهای هیوندای عموما در کلاس 10 طراحی شدهاند. این یعنی در صورتی که جریان عبوری 6 برابر جریان تنظیمی شود، رله در کمتر از 10 ثانیه مدار را قطع میکند. این استاندارد طلایی برای حفاظت از اکثر موتورهای القایی معمولی در صنایع است.
- طراحی مدولار و ایمنی ترمینالها: شاخکهای ورودی بیمتال هیوندای دقیقا مطابق با ترمینالهای خروجی کنتاکتورهای این برند طراحی شدهاند تا بدون نیاز به سیمکشی رابط، مستقیما زیر کنتاکتور کوپل شوند. همچنین ترمینالهای بخش قدرت و فرمان به گونهای طراحی شدهاند که از تماس تصادفی دست با قسمتهای دارای جریان الکتریسیته جلوگیری کنند.
- کنتاکتهای کمکی ایزوله: این تجهیزات دارای دو کنتاکت مجزا هستند. کنتاکت NC (95-96) جهت قطع کردن مدار تغذیه بوبین کنتاکتور در صورت بروز خطا و کنتاکت NO (97-98) برای ارسال سیگنال خطا به چراغ سیگنال یا سیستم PLC برای اطلاعرسانی به اپراتور.
انواع بیمتال هیوندای بر اساس سری تولید
کمپانی هیوندای در طول سالها تجهیزات خود را بهینه کرده است. در حال حاضر، بیمتالهای این برند در دو دستهبندی کلی در بازار ایران یافت میشوند که شناخت تفاوت آنها برای یک انتخاب صحیح الزامی است.
سری HGC (نسل جدید و مدرن)
سری HGC پرفروشترین و بهروزترین سری محصولات هیوندای است. این رلهها بهطور اختصاصی برای هماهنگی با کنتاکتورهای سری HGC (از 9 تا 800 آمپر) طراحی شدهاند. کدهای فنی این سری با عبارت HGT شروع میشوند؛ مثلا HGT18K.
- ویژگی بارز: ابعاد فشردهتر نسبت به نسلهای قدیمی و دقت بسیار بالاتر در سیستم قطع.
- نصب: این مدلها به گونهای طراحی شدهاند که شاخکهای آنها مستقیما در ترمینالهای خروجی کنتاکتور قفل میشود؛ اما امکان نصب جداگانه (با استفاده از پایه مخصوص) روی ریل مینیاتوری را نیز دارند.
سری HiM (مدلهای قدیمی و کلاسیک)
سری HiM نسل قبلی محصولات هیوندای است که هنوز در بسیاری از پروژههای قدیمی و تعمیرات تابلوهای موجود استفاده میشود. کدهای فنی این سری معمولا با HMT شناخته میشوند.
- کاربرد: این بیمتالها با کنتاکتورهای سری HiM سازگار هستند.
- وضعیت در بازار: اگرچه تولید این سری محدودتر شده، اما به دلیل دوام بالای بدنه و قیمت اقتصادی در برخی پروژهها همچنان محبوب است.
تفاوتهای کلیدی سری HGT و HMT
- ظاهر و ابعاد: سری HGT باریکتر طراحی شده تا فضای کمتری در تابلو برق اشغال کند.
- کنتاکتهای فرمان: در سری جدید، دسترسی به ترمینالهای 95 تا 98 بسیار آسانتر شده و پوشش محافظ روی پیچهای تنظیم بهبود یافته است.
- تکنولوژی محافظت: سری HGT در برابر نوسانات ناگهانی ولتاژ و هارمونیکهای شبکه، پایداری بیشتری نسبت به مدلهای قدیمی دارد.
راهنمای انتخاب بیمتال مناسب
انتخاب اشتباه بیمتال میتواند منجر به دو فاجعه شود. اول اینکه موتور در برابر اضافه بار محافظت نمیشود و میسوزد و دوم اینکه رله مدام به اشتباه عمل کرده و خط تولید را متوقف میکند. برای انتخاب صحیح، باید به دو پارامتر جریان نامی موتور و مدل کنتاکتور توجه کنید.
بهترین نقطه برای تنظیم پیچ جریان بیمتال، جریان نامی موتور است که روی پلاک موتور درج شده است. معمولا پیشنهاد میشود بیمتال روی 1.05 تا 1.1 برابر جریان نامی موتور تنظیم شود تا از قطع شدنهای بی مورد در هنگام استارت که جریان لحظهای بالاست. جلوگیری شود.
نکات مهم در هنگام خرید بیمتال هیوندای
- نوع اتصال: دقت کنید که برای آمپرهای بسیار بالا (معمولا بالای 100 آمپر)، بیمتالها دیگر مستقیما زیر کنتاکتور نصب نمیشوند و از طریق شمش یا کابل متصل میگردند.
- پایه نصب جداگانه: اگر میخواهید بیمتال را دورتر از کنتاکتور (روی ریل) نصب کنید، حتما باید پایه زیر بیمتال مخصوص آن فریم را نیز سفارش دهید.
- تعداد کنتاکتها: تمام مدلهای استاندارد هیوندای دارای 1 کنتاکت باز (NO) و 1 کنتاکت بسته (NC) هستند.
جدول تطبیق بیمتال هیوندای با کنتاکتورهای این برند
در جدول زیر، مشاهده میکنید که هر سری از بیمتالها برای کدام کنتاکتورها طراحی شدهاند.
| مدل بیمتال (سری جدید) | رنج جریان قابل تنظیم (آمپر) | کنتاکتورهای سازگار (HGC) |
|---|
| HGT 18K | ۰.۱۲ تا ۱۸ آمپر | HGC 9, 12, 18 |
| HGT 40K | ۷ تا ۴۰ آمپر | HGC 25, 32, 40 |
| HGT 65K | ۱۷ تا ۶۵ آمپر | HGC 50, 65 |
| HGT 100K | ۲۸ تا ۱۰۰ آمپر | HGC 75, 85, 100 |
| HGT 150K | ۴۵ تا ۱۵۰ آمپر | HGC 115, 125, 150 |
| HGT 265 | ۶۵ تا ۲۶۵ آمپر | HGC 185, 225, 265 |
| HGT 500 | ۱۰۰ تا ۵۰۰ آمپر | HGC 300, 400, 500 |
| HGT 800 | ۲۰۰ تا ۸۰۰ آمپر | HGC 630, 800 |
اجزای ظاهری و تنظیمات بیمتال هیوندای
بیمتالهای هیوندای به گونهای طراحی شدهاند که اپراتور بتواند در کمترین زمان ممکن وضعیت خطا را تشخیص داده و تنظیمات لازم را اعمال کند. در ادامه، اجزای اصلی روی پنل جلویی این رلهها را بررسی میکنیم.
پیچ تنظیم جریان
این پیچ که معمولا با یک درپوش شفاف محافظت میشود، اصلیترین بخش تنظیمات است. شما باید با استفاده از یک پیچگوشتی کوچک، فلش روی پیچ را دقیقا روی عدد جریان نامی موتور یا حداکثر 10٪ بالاتر از آن قرار دهید.
دکمه انتخاب وضعیت (Manual / Auto)
یکی از مزایای بزرگ بیمتال هیوندای، قابلیت انتخاب نحوه بازگشت به مدار است.
- حالت دستی: در این حالت اگر بیمتال عمل کند، پس از خنک شدن تیغهها، باید حتما دکمه Reset توسط اپراتور فشار داده شود تا مدار وصل شود. این حالت برای امنیت بیشتر و بررسی علت خطا پیشنهاد میشود.
- حالت اتوماتیک: در این حالت، پس از گذشت چند دقیقه و خنک شدن تیغهها، کنتاکتها به صورت خودکار به حالت عادی برمیگردند. این حالت برای تابلوهایی که در دسترس نیستند یا در ارتفاع نصب شدهاند کاربرد دارد.
دکمه STOP و RESET
- دکمه قرمز (Stop): با فشردن این دکمه، میتوانید به صورت دستی کنتاکتهای خروجی را تغییر وضعیت دهید تا از سلامت مکانیکی دستگاه و قطع شدن مدار اطمینان حاصل کنید (تست قطع).
- دکمه آبی (Reset): پس از بروز خطا، این دکمه کمی به بیرون میآید. برای راهاندازی مجدد، باید این دکمه را به داخل فشار دهید.
یک توصیه فنی: همیشه پیش از ریست کردن بیمتال، علت داغ شدن موتور را بررسی کنید. تکرار مداوم عمل ریست بدون رفع عیب، باعث ضعیف شدن تیغهها و در نهایت آسیب جدی به موتور میشود.
نشانگر وضعیت
یک پنجره کوچک یا نمایشگر مکانیکی روی بدنه وجود دارد که در حالت عادی به یک رنگ (معمولا سبز) و در هنگام بروز خطا و قطع مدار به رنگ دیگر (معمولا قرمز یا زرد) تغییر میکند. این نشانگر به اپراتور کمک میکند تا بدون باز کردن تابلو، متوجه شود که علت خاموشی موتور، عملکرد بیمتال بوده است یا خیر.
دکمه تست
در کنار پیچ تنظیم، معمولا یک شیار کوچک برای تست عملکرد داخلی وجود دارد. با وارد کردن یک جسم باریک (مثل نوک فازمتر) و حرکت دادن آن، مکانیزم قطع به صورت مصنوعی تحریک میشود تا از سالم بودن فنرها و کنتاکتهای داخلی مطمئن شوید.
مزایای خرید بیمتال هیوندای
خرید تجهیزات حفاظتی مثل بیمتال، نوعی سرمایهگذاری برای حفظ سلامت موتورهای گرانقیمت است. برند هیوندای با سهم بازار گسترده در ایران، همواره مورد توجه تابلوسازان بوده است؛ اما سوال اصلی اینجاست که چه چیزی باعث این محبوبیت شده است؟ در ادامه پاسخ این سوال را میدهیم.
چطور بیمتال اصلی هیوندای را از تقلبی تشخیص دهیم؟
با توجه به پیچیدگی کپیبرداریها، توجه به نکات زیر ضروری است.
- کیفیت چاپ و حکاکی: در مدلهای اصلی، کد فنی، رنج جریان و لوگوی HYUNDAI با وضوح بالا و به صورت لیزری یا چاپ باکیفیت درج شده است. در نمونههای تقلبی، چاپها معمولا کمرنگ، مخدوش یا با فونتهای غیررسمی هستند.
- رنگ بدنه و متریال: پلاستیک به کار رفته در محصولات اصلی هیوندای دارای رنگی یکنواخت و مات است. براق بودن بیش از حد بدنه معمولا نشانه استفاده از مواد بازیافتی و تقلبی است.
- هولوگرام و بستهبندی: محصولات اصلی دارای جعبههای باکیفیت با برچسب مشخصات دقیق هستند. وجود هولوگرامهای سهبعدی شرکتهای معتبر واردکننده نیز یکی از فاکتورهای تایید اصالت است.
- تفاوت وزن: به دلیل استفاده از مس و آلیاژهای استاندارد در تیغههای داخلی، وزن بیمتال اصلی معمولا کمی بیشتر از نمونههای تقلبی و توخالی است.
عوامل موثر بر قیمت بیمتال هیوندای
در بازار تجهیزات برق صنعتی، قیمت بیمتال هیوندای تحت تأثیر چندین فاکتور متغیر است. دانستن این موارد به شما کمک میکند تا در بهترین زمان و با منطقیترین قیمت خرید خود را انجام دهید.
رنج جریان
یکی از اصلیترین عوامل تعیینکننده قیمت، بازه جریانی بیمتال است. به طور معمول:
- رنجهای پایین (0.1 تا 40 آمپر): قیمت پایینتری دارند و به دلیل مصرف بالا، همیشه در دسترس هستند.
- رنجهای متوسط (40 تا 100 آمپر): قیمت آنها به دلیل ابعاد بزرگتر و متریال بیشتر، گرانتر است.
- رنجهای بالا (بالای 100 آمپر): این مدلها (مانند سری HGT 265 به بالا) به دلیل ساختار پیچیدهتر و استفاده از شمشهای مسی به جای شاخکهای معمولی، قیمت بسیار بالاتری دارند.
سری ساخت
سریهای جدید مانند HGC/HGT، به دلیل تکنولوژی ساخت بالاتر و انطباق با استانداردهای جدید حفاظتی، ممکن است کمی گرانتر از سریهای قدیمی مثل سری HiM باشند. با این حال، خرید سری جدید به دلیل طول عمر بیشتر و دقت بالاتر، در بلندمدت اقتصادیتر است.
نرخ ارز و وارداتی بودن کالا
از آنجایی که محصولات هیوندای الکتریک مستقیما از کره جنوبی وارد میشوند، قیمت نهایی آنها وابستگی شدیدی به نرخ ارز (دلار و یورو) دارد. نوسانات ارزی میتواند به صورت روزانه قیمت این تجهیزات را تغییر دهد. قیمت تمام محصولات هیوندای در سایت مکث ولتاژ به صورت مداوم آپدیت میشوند. شما میتوانید با خیال راحت محصول خود را در سایت ما انتخاب کنید و خرید خود را نهایی کنید.
اصالت کالا و گارانتی
همانطور که در بخش قبل اشاره شد، وجود نمونههای تقلبی با قیمتهای بسیار پایین در بازار وسوسهانگیز است. اما قیمت بیمتال اصلی هیوندای به دلیل استفاده از فلزات گرانبها در تیغهها و کنتاکتها، دارای یک کف قیمتی مشخص است. همچنین، داشتن ضمانت اصالت و سلامت فیزیکی کالا توسط فروشنده، میتواند مقدار کمی بر قیمت نهایی بیفزاید که ارزش خرید را بالا میبرد.
نوع اتصال و لوازم جانبی
در برخی موارد، شما نیاز به پایه نصب جداگانه دارید تا بیمتال را دور از کنتاکتور نصب کنید. هزینه خرید این پایهها جدا از قیمت خود بیمتال محاسبه میشود و باید در هنگام برآورد هزینه به آن توجه کنید.
نحوه نصب بیمتال هیوندای
نصب بیمتال (رله حرارتی) هیوندای یکی از مهمترین مراحل در بستن تابلو برقهای صنعتی برای محافظت از موتورهای الکتریکی در برابر اضافه بار است. بیمتالهای هیوندای معمولا با کنتاکتورهای سری HGC یا UGM این شرکت ست میشوند.
در ادامه راهنمای جامع و مرحله به مرحله نصب، سیمکشی و تنظیم این قطعه را شرح دادهایم.
پیشنیازها و نکات ایمنی
قبل از هر کاری مراحل زیر را انجام دهید.
- قطع برق: اطمینان حاصل کنید که برق تابلوی اصلی کاملا قطع است.
- تطابق تجهیزات: رنج جریان بیمتال باید با پلاک موتور همخوانی داشته باشد. همچنین سایز فیزیکی بیمتال باید با کنتاکتور شما سازگار باشد؛ مثلا بیمتالهای فریم کوچک به کنتاکتورهای بزرگ نمیخورند.
- ابزار مورد نیاز: پیچگوشتی (چهارسو و دوسو)، سیمچین، سیملختکن و فازمتر.
مرحله 1: اتصال مکانیکی به کنتاکتور
بیمتالهای هیوندای معمولا به صورت مستقیم زیر کنتاکتور نصب میشوند.
- شاخکها را تراز کنید: در قسمت بالای بیمتال، سه شاخک مسی (پین) وجود دارد. این سه شاخک باید دقیقا زیر ترمینالهای خروجی قدرت کنتاکتور (معمولا با نامهای T1, T2, T3 در زیر کنتاکتور) قرار بگیرند.
- جایگذاری: پایههای بیمتال را وارد ترمینالهای کنتاکتور کنید. همزمان زبانههای پلاستیکی قفلکننده را که در بدنه تعبیه شده، با شیارهای کنتاکتور درگیر کنید تا قطعه محکم شود.
- محکم کردن پیچها: پیچهای ترمینال خروجی کنتاکتور را سفت کنید تا اتصال الکتریکی و مکانیکی بین کنتاکتور و بیمتال برقرار شود.
نکته: اگر میخواهید بیمتال را جدا از کنتاکتور (مثلا روی ریل DIN) نصب کنید، نیاز به یک پایه بیمتال جداگانه دارید که شاخکهای بیمتال روی آن سوار میشود. این پایه باید بهصورت جداگانه خریداری شود.
مرحله 2: سیمکشی مدار قدرت
این مدار وظیفه رساندن برق سه فاز به موتور را دارد.
- ورودی: ورودی بیمتال همان شاخکهایی بود که به کنتاکتور متصل شد. پس برق از کنتاکتور وارد بیمتال میشود.
خروجی: در زیر بیمتال سه ترمینال با نامهای T1, T2, T3 (یا 2T1, 4T2, 6T3) وجود دارد.
اتصال به موتور: کابلهای سه فاز موتور (U, V, W) را مستقیما به این سه ترمینال خروجی بیمتال ببندید.
مرحله 3: سیمکشی مدار فرمان
این مهمترین بخش برای حفاظت است. روی بیمتال هیوندای دو جفت کنتاکت کمکی وجود دارد:
- کنتاکت بسته – شمارههای 95 و 96: برای قطع کردن مدار در زمان خطا.
- کنتاکت باز – شمارههای 97 و 98: برای روشن کردن چراغ سیگنال خطا (آلارم).
نحوه بستن سیمهای فرمان
- سری کردن با بوبین کنتاکتور: ابتدای سیم فاز فرمان را ابتدا به پایه 95 بیمتال وارد کنید. سپس از پایه 96 خروجی بگیرید و آن را به بوبین کنتاکتور (پایه A1 یا A2) یا شستی استپ وصل کنید (بسته به نقشه مدار). با این کار، اگر موتور داغ کند، اتصال 95-96 قطع میشود، برق بوبین کنتاکتور قطع شده و موتور خاموش میشود.
وصل کردن مدار آلارم: یک انشعاب فاز به پایه 97 بدهید. سپس پایه 98 را به یک چراغ سیگنال (مثلا زرد یا قرمز) وصل کنید و سر دیگر چراغ را به نول بدهید. به این صورت، وقتی بیمتال تریپ دهد، این کنتاکت وصل شده و چراغ روشن میشود تا اپراتور بفهمد موتور به دلیل اضافه بار قطع شده است.
مرحله 4: تنظیم جریان
روی بدنه بیمتال یک پیچ تنظیم چرخشی وجود دارد که اعداد آمپر دور آن نوشته شده است. برای تنظیم جریان مطابق زیر عمل کنید.
- خواندن پلاک موتور: ابتدا جریان نامی (Rated Current یا In) موتور را از روی پلاک بخوانید.
- تنظیم بیمتال: سپس پیچ تنظیم را بچرخانید تا فلش نشانگر دقیقا روی عددی برابر با جریان نامی موتور قرار گیرد.
نکته حرفهای: اگر موتور در محیطی بسیار گرم کار میکند یا راه اندازی سنگینی دارد، ممکن است نیاز باشد جریان را حدود 1.05 تا 1.1 برابر جریان نامی تنظیم کنید. این کار باید با نظارت و احتیاط انجام شود.
مرحله ۵: تنظیم حالت ریست
بیمتالهای هیوندای معمولا یک دکمه آبی یا قرمز دارند که حالتهای H (Hand/Manual) و A (Auto) روی آن یا کنار آن درج شده است.
- حالت دستی: اگر بیمتال عمل کند و برق قطع شود، برای راه اندازی مجدد باید یک اپراتور بیاید و دکمه Reset روی بیمتال را فشار دهد. این حالت ایمنتر است زیرا اپراتور متوجه خطا میشود.
- حالت اتوماتیک: بعد از اینکه تیغههای بیمتال سرد شدند، بیمتال خود به خود وصل میشود. این حالت برای موتورهایی که نظارت دائم ندارند (مثل پمپهای شناور دوردست) ممکن است استفاده شود، اما خطرناک است. زیرا موتور ممکن است مدام قطع و وصل شود و بسوزد.
نحوه تغییر: معمولا با فشار دادن و چرخاندن دکمه ریست، میتوان بین حالت H و A تغییر وضعیت داد.
مرحله 6: چک لیست پایان کار و تست نهایی
روی بیمتالهای هیوندای معمولا دو دکمه یا ضامن وجود دارد.
- دکمه STOP (قرمز): با فشار دادن آن، کنتاکت 95-96 قطع میشود (موتور خاموش میشود)؛ اما کنتاکت 97-98 (آلارم) وصل نمیشود. این دکمه برای تست سیمکشی استپ استفاده میشود.
- دکمه TEST (آبی یا خاکستری – نیاز به ابزار نوک تیز): با فشار دادن این دکمه، وضعیت تریپ واقعی شبیهسازی میشود.
با فشردن این دکمهها میتوانید عملکرد سیستم را بسنجید و در صورت وجود مشکل، آن را برطرف کنید.
چک لیست پایان کار:
- پیچهای قدرت (ورودی و خروجی) کاملا سفت هستند.
- سیمهای فرمان (95-96) درست بسته شدهاند.
- درجه آمپر روی عدد صحیح تنظیم شده است.
- بیمتال روی حالت دستی (Hand) تنظیم شده است.
جمعبندی
در دنیای برق صنعتی، بیمتال هیوندای نمادی از تعادل میان قیمت مناسب و کیفیت تراز اول جهانی است. با انتخاب این قطعه، شما نه تنها از یک برند معتبر کرهای استفاده میکنید، بلکه ایمنی موتورهای خود را به سیستمی میسپارید که در سختترین شرایط صنعتی آزمون خود را پس داده است.
17 درصـد