بی متال یا رله حرارتی یکی از پرکاربردترین قطعات حفاظتی در تابلوهای برق صنعتی است که وظیفه اصلی آن، محافظت از موتورهای الکتریکی در برابر جریان‌های اضافه بار است. در این صفحه میتوانید انواع بی متال تک فاز و سه فاز از برندهای مختلف، از جمله هیوندای، را مشاهده کنید و متناسب با کنتاکتور و موتور خود، مناسب‌ترین گزینه را انتخاب و خریداری کنید.
پیش از خرید، توصیه می‌کنیم راهنمای کامل انتخاب آمپراژ، تنظیم و مقایسه بی متال با سایر تجهیزات حفاظتی را در ادامه همین صفحه مطالعه کنید تا خریدی دقیق و متناسب با نیاز فنی پروژه خود داشته باشید.
بی متال (Bimetal) یا رله حرارتی (Thermal Overload Relay) قطعه‌ای الکترومکانیکی در مدار فرمان تابلو برق است که معمولاً به‌صورت مستقیم یا از طریق کابل به کنتاکتور متصل می‌شود. نام این قطعه از تیغه دوفلزی داخل آن گرفته شده؛ تیغه‌ای متشکل از دو فلز با ضریب انبساط حرارتی متفاوت که مبنای عملکرد حفاظتی بی متال است.
در بازار ایران، عبارت‌های «بی متال»، «بیمتال»، «رله حرارتی» و «رله اضافه بار» معمولاً به جای یکدیگر و برای اشاره به همین قطعه به کار می‌روند و از نظر عملکردی تفاوتی با هم ندارند.
وظیفه اصلی بی متال، جلوگیری از آسیب دیدن موتورهای الکتریکی در اثر عبور جریان بیشتر از حد مجاز است. مهم‌ترین کاربردهای بی متال عبارت‌اند از:
عملکرد بی متال بر پایه انبساط حرارتی فلزات است. جریان عبوری از مدار موتور از داخل بی متال نیز می‌گذرد. تا زمانی که این جریان در محدوده مجاز باشد، تیغه دوفلزی حالت عادی خود را حفظ می‌کند.
با افزایش جریان بیش از مقدار تنظیم‌شده، تیغه دوفلزی به دلیل اختلاف ضریب انبساط دو فلز، گرم شده و خم می‌شود. این خمش باعث تغییر وضعیت کنتاکت کمکی داخلی بی متال و در نتیجه قطع مدار فرمان کنتاکتور می‌گردد؛ با قطع مدار فرمان، کنتاکتور قطع شده و موتور از برق جدا می‌شود.
پس از خنک شدن تیغه، بسته به مدل بی متال، ریست می‌تواند به‌صورت دستی (با فشردن دکمه Reset روی بدنه) یا خودکار انجام شود.
بی متال بر اساس معیارهای مختلفی دسته‌بندی می‌شود که آگاهی از آن‌ها به انتخاب دقیق‌تر کمک می‌کند.
استانداردهای بین‌المللی، بی متال را بر اساس زمان قطع در شرایط اضافه بار مشخص، در کلاس‌هایی مانند کلاس ۱۰ و کلاس ۲۰ دسته‌بندی می‌کنند که هرکدام برای شرایط راه‌اندازی و کاربرد خاصی مناسب‌تر است. مشخصات دقیق کلاس هر مدل را باید از مستندات فنی همان محصول استعلام گرفت.
در استانداردهای بین‌المللی، این قطعه با عنوان Thermal Overload Relay شناخته می‌شود که ترجمه فارسی آن «رله حرارتی» یا «رله اضافه بار» است. در عمل، بی متال، رله حرارتی و رله اضافه بار به یک قطعه اشاره دارند و تفاوت اصلی صرفاً در نام‌گذاری رایج بازار است.
به همین دلیل، جستجوهایی مانند «خرید رله حرارتی»، «قیمت رله حرارتی» یا «رله اضافه بار موتور» همگی کاربر را به همین دسته از محصولات هدایت می‌کنند.
یکی از مهم‌ترین نکات فنی در انتخاب بی متال، تطابق آن با کنتاکتور موجود در تابلوست. اغلب سازندگان، بی متال هر برند را برای مونتاژ مستقیم روی سری خاصی از کنتاکتورهای همان برند طراحی می‌کنند.
پیش از خرید بی متال باید موارد زیر بررسی شود:
در صورت عدم تطابق مکانیکی، حتی بی متالی با مشخصات جریانی مناسب نیز ممکن است امکان نصب مستقیم روی کنتاکتور را نداشته باشد.
انتخاب آمپراژ صحیح بی متال، مستقیماً بر کیفیت حفاظت موتور تأثیر می‌گذارد. مراحل کلی انتخاب آمپراژ به شرح زیر است:
انتخاب بی متال با محدوده جریانی که فاصله زیادی با جریان نامی موتور دارد، عملکرد حفاظتی صحیح آن را مختل می‌کند.
هر بی متال به‌جای یک مقدار جریان ثابت، دارای یک محدوده تنظیم (بازه‌ای از حداقل تا حداکثر مشخص) است. این ویژگی امکان استفاده از یک بی متال برای چند موتور با جریان‌های نزدیک به هم را فراهم می‌کند.
نکته مهم این است که جریان نامی موتور ترجیحاً باید در میانه محدوده تنظیم بی متال قرار گیرد، نه در لبه‌های ابتدایی یا انتهایی بازه؛ این کار دقت عملکرد حفاظتی را افزایش می‌دهد.
جدول زیر تفاوت کاربردی بی متال با فیوز و کلید حرارتی (کلید مینیاتوری) را نشان می‌دهد:
| ویژگی | بی متال (رله حرارتی) | فیوز | کلید حرارتی / مینیاتوری (MCB) |
|---|---|---|---|
| نوع حفاظت اصلی | اضافه بار حرارتی موتور | اضافه جریان و اتصال کوتاه | اضافه بار و اتصال کوتاه مدار |
| قابلیت ریست و استفاده مجدد | دارد | ندارد (یک‌بار مصرف) | دارد |
| دقت تنظیم جریان | قابل تنظیم در بازه مشخص | ثابت | معمولاً ثابت یا پله‌ای |
| محل اصلی نصب | همراه کنتاکتور در مدار فرمان | ابتدای مدار قدرت | تابلو توزیع برق |
| کاربرد اصلی | حفاظت اختصاصی موتور | حفاظت کلی مدار | حفاظت مدارات روشنایی و عمومی |
به‌طور خلاصه، بی متال برای حفاظت اختصاصی موتور در برابر اضافه بار طراحی شده و معمولاً در کنار فیوز یا کلید کمپکت، که وظیفه حفاظت در برابر اتصال کوتاه را دارند، استفاده می‌شود؛ نه به‌جای آن‌ها.
اضافه بار موتور می‌تواند دلایل مختلفی داشته باشد؛ از جمله قفل شدن مکانیکی روتور، افت ولتاژ شبکه، عدم تعادل جریان بین فازها یا افزایش بار مکانیکی متصل به موتور. در تمام این حالت‌ها، جریان عبوری از سیم‌پیچ موتور افزایش یافته و دمای آن بالا می‌رود.
بی متال با تشخیص این افزایش جریان، پیش از رسیدن دما به حدی که باعث آسیب دائمی به عایق سیم‌پیچ شود، مدار فرمان کنتاکتور را قطع می‌کند. این عملکرد باعث افزایش طول عمر موتور و کاهش هزینه‌های تعمیر و تعویض می‌شود.
برای انتخاب بی متال مناسب موتور و کنتاکتور خود، پیش از خرید موارد زیر را بررسی کنید:
با بررسی دقیق این موارد، امکان انتخاب بی متال مناسب موتور و کنتاکتور شما فراهم می‌شود و از خرید محصولی نامتناسب یا اضافه بر نیاز جلوگیری خواهد شد.
مشاهده لیست کامل بی متال‌های موجود و مقایسه مدل‌ها و برندهای مختلف
قیمت بی متال بر اساس عوامل متعددی تعیین می‌شود و نمی‌توان یک عدد ثابت برای تمام مدل‌ها و برندها در نظر گرفت. مهم‌ترین عوامل مؤثر بر قیمت بی متال عبارت‌اند از:
با توجه به نوسانات بازار تجهیزات برق صنعتی، برای اطلاع از قیمت روز بی متال و قیمت رله حرارتی هر برند و مدل، به صفحه اختصاصی همان محصول در فروشگاه مراجعه کنید یا از طریق تماس با کارشناسان فروش، استعلام قیمت بگیرید. در این صفحه از درج قیمت یا مشخصات فنی حدسی و غیرواقعی خودداری شده است.
هیوندای یکی از برندهای شناخته‌شده کره‌ای در حوزه تجهیزات برق صنعتی است که محصولات متنوعی از جمله کنتاکتور، بی متال (رله حرارتی)، کلید مینیاتوری و کلید کمپکت را در سبد محصولات خود دارد. بی متال هیوندای در تابلوهای برق صنعتی و پروژه‌های مختلف مورد استفاده قرار می‌گیرد و طرفداران خود را در بازار ایران دارد.
برای مشاهده مدل‌های موجود بی متال هیوندای، مشخصات فنی دقیق هر مدل و اطلاع از قیمت به‌روز بی متال هیوندای، میتوانید به صفحه اختصاصی این برند در فروشگاه مراجعه کنید.
FAQ